Sin categoría

“AS MIRADAS GALEGUEIRAS DO BIERZO” ,Por Xabier Lago Mestre.

AS MIRADAS GALEGUEIRAS DO BIERZO,

Por Xabier Lago Mestre.

Na primeira metade do século XX atopamos numerosa documentación sobre as relaciois culturais e políticas entre Galicia e O Bierzo que muita xente descoñece. Por isoaproveitamos esta ocasión para dar información nova sobre este tema tan interesante. Fontes principais dapescuda son os xornais e libros que se editaron e que nonson doados de atopar hoxe.

​A comezos de século o rexionalismo galego debate sobre a súa territorialidade. No xornal “El Eco de Santiago” atopamos “la dificultad de fijar desde arriba los límites geográficos de la región, indeterminados en Galicia, que unas veces abarca el Vierzo y otras determina el Duero, se subsana con el fecundo principio de la Mancomunidad” (1916). En fin, as dificultades territoriais, xeográficas e históricas poderían resolverse coa política da man da nova mancomunidade galaica para reintegrar veciños.  

Os estudos xeográficos non poderían obviar os vincallos entre Galicia e O Bierzo. Así Dantín Cereceda menciona a rexión galaica que abrangue O Bierzo (Regiones naturales, 1922). Mentres que Antonio Blazquez y Delgado declara que “aunque pertenezca administrativamente a León (El Bierzo), es una prolongación gallega, por estar constituida por el alto valle del Sil” (Península Ibérica, 1921). O xeógrafo galego, Ramón Otero Pedrayo, non pasou por alto o noso outroidioma, “el gallego se habla en la mitad occidental del Bierzo, hasta cerca de Ponferrada (…), estuvo desde sus orígenes históricos ligado a los destinos de Galicia” (1926). O astorgano Marcelo Macías tamén demandou“recabar para Galicia, como parte integrante de ella, conforme a la Geografía y a la Historia, la comarca del Bierzo” (funeral Andrés Martínez Salazar, 1923), o cal basea tal afirmación na natureza, dialeto e costumescomúns.   

​Curiosamente, o leonés M. Bravo Guarida amosou o seu interese polo dialeto leonés nembargantes pasou de estudar a lingua galega do Bierzo, supoñemos que por ser foránea do seu leonesismo militante. Isto que nos negan en León, resulta recoñecido desde Salamanca, “y en Zamora hay pueblos portugueses: Alcañices. Y en León, pueblos gallegos: Ponferrada” (xonal El Adelanto, 1927). Mentresque o charro, Mariano Domínguez Berrueta, no seuCancionero leonés (1941), atreveuse a falar do “subdialetoberciano” coma “mezcla de gallego y castellano”, muitomenos que o idioma galego por mestuado, claro!. Maiscoa reina instrumental, “en El Bierzo es la gaita gallega, con aires de sinfonía, la que ameniza la fiesta musical”.

​A escritora Amalia Orueta Novoa, residente en Vilafranca, publicou o poema, “A Villafranca”, do cal salientamos, “desde este rincón galaico/ que ostenta vellacompaña,/ sino igual que la del Bierzo,/ por lo menos parecida,/ (pues el Bierzo es una hermosa/ prolongación de Galicia)” (Rvta. Centro región leonesa, 1926). Logo resulta claro o sentimento de irmandade galegoberciana.Incluso desde a emigración cubana resaltan a nosagaleguidade, “de recabar para Galicia, como parte integrante de ella, conforme a la Geografía y a la Historia, la comarca del Bierzo (…) El Bierzo por su naturaleza por sus costumbres, por su dialecto, hijo del idioma gallego es tan nuestro como todo lo que por más nuestro tenemos hoy “ (Diario de la Marina, 1923). ​

​Coa ditadura do xeral Primo de Rivera houboesperanzas de reforma territorial. Por iso en Galicia xurdiron debates autonomistas. A Deputación da Coruña elaborou un informe sobre a posibilidade de crear unhaMancomunidade galega. Do seu contido lemos un curioso parágrafo, “al hacerse dicha división (provincial) perdió entonces Galicia territorios que de remotos tiempos formaban parte de este antiguo Reino, como son los partidos de Villafranca del Bierzo y Ponferrada”. Non falta a crítica á atual división provincial, “agregados a León tan sólo para trazar una división geográfica que respondiere a conveniencias políticas” (xornal Eco de Galicia). Pola súabanda, no xornal “Correo de Galicia”, lemos que “si rigiese en España una auténtica división de regiones naturales, el Bierzo sería nuestro y de otros más aún” (1928). Tamén “El Pueblo Gallego” teima na galeguidadedo Bierzo, “en las vertientes de hacia León aún sigue siendo Galicia. el espíritu gallego se derrama hasta las feraces llanuras de El Bierzo” (1925).

​Alén dos sentimentos foi a nova economía capitalista a que tamén fomentou a unión de Galicia e O Bierzo. Referímonos aos proxetos ferroviarios de unión de ámbolos dous territorios. Primeiro, o ferrocarril por Valdeorras e Monforte, depois os fracasados trazados de Vilafranca a  Lugo por Becerreá e de Vilafranca a Vilaoudriz O xornal “El Ideal Gallego” menciona o ferrocarril galego e clama “claros varones de antaño, por Dios volver a Galicia porque Galicia y El Bierzo quieren levantar de nuevo paredones” (1929).

​Todos ben sabemos do grande debate político que houbo nos tempos da II República. Período democrático e tamén conflitivos (revolución de 1934). En varios xornaishai informaciois sobre o debate provincial, casos de El Compostelano (1934) e El Noticiero Gaditano (1932), favorables ás novas provincias coma a do Bierzo. Máisconcretamente, aproveitando o debate do Estatuto de Galicia, hai propostas de anexión territorial. E en “La Vida Gallega”, reafírmase que “las regiones naturales se imponen a las arbitrarias divisiones geográficas y así El Bierzo, es una prolongación de Galicia” (1934).

​O galleguismo político fixo campaña a prol da anexión dos territorios irredentos. O político AlexandroBóveda menciona “nas Asturias oucidentás de fala galega, ou no Bierzo leonés, tamén case totalmente de fala galega”. E Alfonso Castelao atrévese a pedir que “se incorporen ao seo da súa nación natural, e que o tempo –curandeiro dos erros históricos- posibilite a reconstrucción total da nosa unidade” (Sempre en Galiza).

​Incluso galeguistas de Valdeorras viñeron ao Bierzo a facer propaganda política. O xornal Galicia (1931) comentou que houbo “una campaña anexionista” en Vilafranca do Bierzo, onde “escritores bercianos pidiendo la anexión a Galicia y la creación en toda la comarca de un franco ambiente galleguista”. Por certo, a reacióntemerosa da Deputación de León non se fixo agardarentón, concesión de subvenciois e obras, “que tenía en absoluto abandono El Bierzo y en especial la simpática y culta Villafranca”.

​O militar, Verardo García Rey, salienta en “Vocabulalrio del Bierzo” (1934), que esta rexión foiprovincia histórica e tamén a súa variedade dialetal, “en donde se dan la mano el habla leonesa y el habla gallega, con rasgos gallego-portugueses”. O político leonés, Félix Gordón Ordás, escribiu “La región idiomática del Bierzo” (1935). E tamén reflexiona sobre que “El Bierzo, último reducto de lo leonés en la provincia, sea fuente del irredentismo gallego tan ignorante como tenaz?”, cústallepois recoñecer a nosa galeguidade ceibe. Finalmente cede, “aquella lengua leonesa está presente en nuestra provincia solo en Ponferrada y en los valles del Sil, es decir en El Bierzo, tanto el leonés como en el gallego” (Las cenizas del Fénix, 1985).

 

O Bierzo, agosto de 2024.

Categories: Sin categoría

Deja un comentario